Home » 2020 » september » 22

Daily Archives: 22 september 2020

Voortdurend op de vlucht

Door allerlei druk van buitenaf, door opvoeding, scholing, loopbaan enzovoort zijn we geneigd om het geluk te gaan zoeken buiten onszelf, waar het helaas niet te vinden is. Doorgaans ontdekken we dit pas veel later, of helemaal niet. Eigenlijk zijn we voortdurend op zoek en we zijn voortdurend op de vlucht voor onszelf. De kruik gaat echter zo lang te water tot ze barst 1.

‎⁨Wissant⁩, ⁨Nord-Pas-de-Calais⁩ (eigen foto)

Het lijkt wel een eeuwige zoektocht en de energie die we daarbij onbewust inzetten, zuigt ons leeg. Het is een blinde zoekende kracht die ervoor zorgt dat het altijd lastig zal blijven om het roer om te gooien, zelfs als dat nog de enige uitweg uit de impasse is.

Chronische stress

De kracht die ons draaiende houdt doet ons ook opbranden. Uit onderzoek blijkt dat dit proces van burning out vaak een gevolg is van chronische emotionele stress die zich in de loop der jaren in het lichaam heeft opgestapeld, en die verhindert om het leven in flow te leven. De stress zit onderhuids en werkt onbewust. In In an Unspoken Voice 2 legt Peter Levine uit dat deze posttraumatische stress twee verschijningsvormen aanneemt: shutdown en/of hyper-arousal. Al te dikwijls is er een ernstige crisis nodig om ons daarvan bewust te worden.

De stress komt het lichaam binnen op die momenten dat we onze ervaringen nog niet kunnen filteren, in de kindertijd. Dit weten we uit het jarenlange onderzoek van Peter Levine, Gabor Maté, Bessel van der Kolk e.a. Wie de pijnlijke ervaringen meemaakt en de last dikwijls vele jaren meezeult – er zijn vage of ernstige klachten, er is iets maar wat? – doet het gevoelsleven op slot. Het is te pijnlijk om te voelen, en zo ontstaat de vlucht in het hoofd, in het denken. ‘Zolang ik denk hoef ik niet te voelen’ wordt de raison d’être. De emoties worden begraven, soms levenslang. De psychosomatische klachten doen de rest.

Oude pijn

Om de oude pijn of het oud verdriet niet te hoeven voelen installeert het kind een afweermechanisme, dat alle kenmerken vertoont van een soort muur van ontkenning (Ingeborg Bosch). De muur bestaat uit verschillende afweerlagen, een vijftal volgens Bosch: primaire afweer (‘het ligt aan mij, ik ben niet goed genoeg’), valse hoop (‘als ik dit doe dan komt het wel goed’), valse macht (‘het ligt aan de andere’), ontkenning van behoeften (‘ik heb niets nodig, ik ben niet behoeftig’), en allerlei angsten – ook angst is een vorm van afweer. De afweer zorgt er uiteindelijk voor dat we doen wat we doen, en dat we blijven wegvluchten van de oude pijn. We blijven vluchten in het eindeloze denken (en rationaliseren) en het compulsieve doen, het voortdurende bezig-zijn.

Peter Levine spreekt over survival energy als motor van het gedrag waarvan we ergens wel weten dat het niet klopt, en dat ons vroeg of laat in een burn-out zal doen belanden. Het is unstoppable … Tot alle knipperlichten gaan branden, de loopbaancheques worden geactiveerd, en we opnieuw worden klaargestoomd voor het vervolg van de survival of the fittest. Zolang de onderhuidse stress echter niet wordt ontladen, raak je van de regen in de drup.

Zo lang te water tot ze barst

Op een bepaald moment loopt de bobijn leeg, botst het afweermechanisme tegen zijn limieten aan, en dit is paradoxaal genoeg het keerpunt waarop het onzichtbare zichtbaar kan worden. Na een crisis kan het alleen maar beter worden … Never waste a good crisis, zei Winston Churchill.

De kruik die vroeg of laat barst, staat voor datgene wat de onderhuidse stress afdekt, toedekt, in bedwang houdt: het zogenoemde afweermechanisme. Het veelvoorkomende ‘perfectionisme’ 3 valt min of meer samen met dit mechanisme. Het is een overlevingsstrategie uit de kindertijd waarvan de oorspronkelijke functie overbodig is geworden.

Geniale mens

Het begin ziet er nochtans helemaal anders uit. De mens is van nature geniaal creatief 4. Een kind zit zo ingenieus in elkaar dat we er geen idee meer van hebben hoe ingenieus dat wel is. De volwassen ratio met zijn te korte beentjes (dank Boontje) kan dit niet vatten. Het bewuste brein, hoe complex ook, heeft slechts beperkte mogelijkheden (in vergelijking met het onderbewuste). Van bij de geboorte zijn we uitgerust met alle vermogens die we later nodig zullen hebben. Ook het vermogen tot geluk is ingebouwd, zoals er bij aanvang ook een taalvermogen is en een vermogen tot vrije wil.

Vermogen is echter nog iets anders dan ontwikkeling, lees: zelfontwikkeling. Ontwikkeling vergt bewustwording en oefening. Je vermogens ontwikkelen speelt zich immers niet in de buitenwereld af maar binnenin, diep in onszelf, in onze innerlijke ruimte. Zoals de Kum Nye-traditie van het Tibetaans boeddhisme leert is de ruimte buiten het lichaam, hoewel uitgestrekt, toch eindig, terwijl de ruimte binnenin het lichaam ‘oneindig’ is.

En oefening baart kunst, de kunst van het kleine geluk.

Posttraumatische groei en veerkracht

Door je afweermechanisme in kaart te brengen en concreet aan te pakken, en door de opgestapelde stress in het lichaam alsnog te ontladen, ontstaat er ruimte voor ‘posttraumatische groei’ en herstel van je veerkracht.

Prof. existentiële en klinische psychologie Siebrecht Vanhooren (KUL): “Posttraumatische groei sluit de pijn en de angst van het moment niet uit, maar het stuurt onszelf in de richting van een meer authentiek en zinvol leven.” 5

Hypnotische trance biedt de ultieme veiligheid om een fysiek-emotionele ontlading van posttraumatische stress mogelijk te maken

(1) Meer uitleg over deze uitdrukking: https://onzetaal.nl/taaladvies/de-kruik-gaat-zo-lang-te-water-tot-hij-barst/ 
(2) In an Unspoken Voice, How the Body Releases Trauma and Restores Goodness (2010), vertaald als De stem van je lichaam, Trauma’s helen met je lichaam als gids, en het resultaat van 40 jaar onderzoek.
(3) Voor een beschrijving van de kenmerken van dit 'perfectionisme' verwijs ik naar het boek Zeg me dat ik oké ben (Marcel Hendrickx).
(4) Dat de geniaal creatieve mens een hobbelig parcours te wachten staat, met een felle vermindering van de aangeboren creativiteit, blijkt onder meer uit dit NASA-onderzoek: https://ideapod.com/born-creative-geniuses-education-system-dumbs-us-according-nasa-scientists
(5) Bijdrage prof. Siebrecht Vanhooren in dossier Een nieuwe wereld na corona: http://www.psychologies.be/nl/doodsangst-existentiele-crisis-en-posttraumatische-groei-in-deze-tijd/

Zin om je innerlijke ruimte te exploreren en zo jezelf beter te leren kennen?

Mail naar luc@sephira.be

© Luc Van De Steene

Share
Share
Share